فصلنامه علمی اعتیادپژوهی

هدف: این پژوهش با هدف آسیب ‌شناسی، تحلیل چالش ‌ها، فرصت ‌ها و ارائه راهبردهای ساماندهی سازمان‌های مردم‌نهاد در حوزه مبارزه با اعتیاد در ایران انجام شد. روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شد. جامعه آماری شامل 270 نفر از مدیران، کارشناسان و روسای کمیته­های تخصصی سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه مبارزه با اعتیاد بود. همه افراد این جامعه نمونه مطالعه را تشکل دادند. داده‌ها از طریق پرسش­ نامه‌های استاندارد و مصاحبه‌ های نیمه ‌ساختاریافته گردآوری شدند. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم ‌افزار تخصصی تحلیلی داده ­های کیفی و روش ‌های آماری تکمیلی (آزمون‌های خی‌دو، تحلیل واریانس، و ضریب همبستگی پیرسون) برای بخش کمی صورت گرفت. یافته‌ ها: نتایج پژوهش نشان داد که آسیب‌ های سازمان ‌های مردم ‌نهاد را می‌توان در سه دسته ‌ی ساختاری، زمینه ‌ای و رفتاری طبقه ‌بندی کرد که بیشترین سهم مربوط به آسیب ‌های ساختاری بود. به طور خاص، مهم‌ ترین آسیب ‌ها و چالش‌ های سازمان ‌های مردم ‌نهاد به ترتیب شامل مشکلات و کمبود منابع مالی؛ ضعف در سیستم‌ های پایش و ارزیابی مستمر؛ کمبود دانش، آموزش و نیروی متخصص؛ عدم توجه کافی به کیفیت برنامه‌ ها و اثربخشی آن ‌ها؛ و کمبود پروژه ‌های تحقیقاتی و مطالعاتی بودند. در مقابل، فرصت‌هایی نظیر تقویت گفتمان مشارکت اجتماعی در مبارزه با اعتیاد، حساسیت بالای افکار عمومی نسبت به مسائل اعتیاد و پتانسیل شبکه‌سازی سازمان‌های مردم ‌نهاد شناسایی شدند. نتیجه ‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که سازماندهی و توانمندسازی سازمان‌های مردم‌نهاد از طریق رفع چالش‌ ها و بهره‌ برداری از فرصت ‌ها، نقش حیاتی در افزایش اثربخشی تلاش‌های مبارزه با اعتیاد خواهد داشت. به علاوه، راهبردهایی شامل توسعه طرح‌های کلان ملی، ایجاد پلتفرم تبادل تجربیات، توانمندسازی سازمان‌های مردم ‌نهاد، تقویت مکانیزم‌های نظارت و ارزیابی و همکاری بین ‌بخشی برای مبارزه با اعتیاد پیشنهاد می شود.