fa اثربخشی برنامه توانبخشی شناختی بر حافظه، عملکرد اجرایی و سرعت پردازش در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد تخصصي Special پژوهشي Research <div> <div id="ftn1"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">هدف: </span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">اختلال مصرف مواد با نقایص قابل‌توجهی در کارکردهای شناختی از جمله حافظه، عملکرد اجرایی و سرعت پردازش همراه است که می‌تواند روند درمان و بازتوانی را مختل سازد. این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی برنامه توان‌بخشی شناختی بر این سه مؤلفه شناختی در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد انجام شد<b>روش: </b></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه کنترل و پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل همه مراجعه‌کنندگان به کلینیک‌های ترک اعتیاد شهر رشت در سال </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۱۴۰۴</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""> بود که </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۳۰</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""> نفر از آن‌ها به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۱۵</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""> نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش </span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۱۰</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""> جلسه انفرادی برنامه توان‌بخشی شناختی سولبرگ و متیر (</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۲۰۰۱) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. جمع‌آوری داده‌ها با پرسشنامه‌های حافظه روزمره ساندرلند و همکاران (</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۱۹۸۳)</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">، نقص‌های کارکرد اجرایی بارکلی (</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۲۰۱۲)</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">، آزمون زاهلن-وربیندونگز (</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۱۹۷۸) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">و رمزگردانی (</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">۱۹۹۵) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری انجام شد. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس چندمتغیره با اندازه‌گیری مکرر توسط نرم‌افزار</span></span><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> SPSS-27 </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar="">تحلیل شدند. <b><span style="color:black">یافته ها: </span></b><span style="color:black">یافته‌ها نشان داد برنامه توان‌بخشی شناختی تأثیر معناداری بر بهبود حافظه، عملکرد اجرایی و سرعت پردازش در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل داشت (</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">P<0/05</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black">)</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""> و این تأثیر در مرحله پیگیری دو ماهه نیز پایدار ماند</span></span><span dir="LTR" style="font-size:13.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span><b><span style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black"> نتیجه گیری:</span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="color:black"> با توجه به اثربخشی پایدار برنامه توان‌بخشی شناختی بر بهبود حافظه، عملکرد اجرایی و سرعت پردازش، به متخصصان سلامت روان و مراکز درمان اعتیاد توصیه می‌شود این برنامه را به‌عنوان بخشی از پروتکل‌های درمانی مکمل در کنار سایر مداخلات رایج ترک اعتیاد به کار گیرند و از تمرینات ساختاریافته این برنامه برای کاهش نقایص شناختی بیماران و در نتیجه کاهش خطر عود مجدد استفاده کنند.</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:"B Zar""></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> </div> <b><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">Objective:</span></span></span></b><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"> Substance use disorder is associated with significant deficits in cognitive functions, including memory, executive function, and processing speed, which can disrupt the treatment and rehabilitation process. This study aimed to investigate the effectiveness of a cognitive rehabilitation program on these three cognitive components in individuals with substance use disorder.<b> Method:</b> The present study was a quasi-experimental study with a pretest-posttest control group design and a two-month follow-up. The statistical population comprised all individuals seeking treatment at addiction treatment clinics in Rasht City, Iran, in 2025. A total of 30 participants were selected using convenience sampling and were randomly assigned to an experimental group (n=15) and a control group (n=15). The experimental group received 10 individual sessions of the Solberg and Metter (2001) cognitive rehabilitation program, while the control group received no intervention. Data were collected using the Everyday Memory Inventory (Sunderland et al., 1983), the Barkley Deficits in Executive Functioning Scale (2012), the Zahlen-Verbindungs-Test (ZVT; 1978), and the Coding Test (1995) at three stages: pretest, posttest, and follow-up. Data were analyzed using multivariate analysis of variance with repeated measures via SPSS-27.<b> Results:</b> The findings indicated that the cognitive rehabilitation program had a significant effect on improving memory, executive function, and processing speed in the experimental group compared to the control group (P < 0.05), and this effect remained stable at the two-month follow-up.<b> Conclusion:</b> Given the sustained effectiveness of the cognitive rehabilitation program in improving memory, executive function, and processing speed, it is recommended that mental health professionals and addiction treatment centers incorporate this program as part of adjunctive treatment protocols alongside standard addiction interventions. The structured exercises of this program may be utilized to reduce cognitive deficits in patients, thereby decreasing the risk of relapse.</span></span></span> توانبخشی شناختی, حافظه, عملکرد اجرایی, سرعت پردازش, اختلال مصرف مواد Cognitive Rehabilitation, Memory, Executive Function, Processing Speed, Substance Use Disorder. 0 0 http://etiadpajohi.ir/browse.php?a_code=A-10-3806-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Esmaeilzadeh زهرا اسماعیل زاده sogandesmaeelzade@gmail.com 100319475328460024352 100319475328460024352 No Ardakan University دانشگاه اردکان Mohammad Hadi Safi محمدهادی صافی m.h.safi@ardakan.ac.ir 2298582661 100319475328460024353 Yes Ardakan University دانشگاه اردکان